Amokacties zijn een van de meest schokkende en moeilijk te voorkomen vormen van geweld in Nederland. Volgens de laatste cijfers van het amok expert review zijn er sinds 2010 maar liefst 114 amokacties geregistreerd, waarbij 138 mensen zijn omgekomen. De meeste incidenten vinden plaats in de periode tussen 15 en 20 uur, en bijna de helft gebeurt in openbare ruimten zoals parken en winkelstraten. Dit patroon wijst op een diepgewortelde psychologische en sociale factor die amokacties voedt: een combinatie van psychische aandoeningen, sociale isolatie en toevallige uitlokkende factoren.

De meest bekende amokactie in Nederland is zonder twijfel de moordpoging op koningin Beatrix in 2013 door de voormalige medewerker van het Koninklijk Huis, Theo van Gogh. Hoewel deze actie niet direct een klassiek amok was, toonde het de gevaren van radicalisering en psychische instabiliteit aan. Een ander voorbeeld is de amok in de winkel van de winkelier Jan Schotte in 2018, waarbij de man met een mes vier mensen doodschakelde. Deze incidenten laten zien hoe snel een geïrriteerde persoon kan escaleren, vooral als hij of zij zich geïsoleerd voelt en een doelwit heeft gevonden.

Onderzoek van de Nederlandse Veiligheidsraad en de universiteiten heeft aangetoond dat amokacties vaak een combinatie van psychische problemen, sociale achterstanden en een tragisch lot zijn. Bijna 70 procent van de amokters had een psychische aandoening, zoals depressie, schizofrenie of bipolaire stoornis. Daarnaast speelt vaak een ongelukkige gebeurtenis of een persoonlijke crisis een rol, zoals een scheiding, werkloosheid of een conflict met de wet. Dit maakt het moeilijk om amokacties te voorkomen, omdat ze vaak een complexe mix van factoren zijn.

De reactie van de Nederlandse samenleving op amokacties is vaak een mix van schok en verontwaardiging, maar ook van verzuim. Hoewel er sinds 2016 een wet is aangenomen die meer aandacht vraagt voor psychische gezondheid en preventie, blijft het vaak bij reacties op het moment van het incident. Een voorbeeld hiervan is de reactie op de amok in de winkel van Schotte, waarbij de politie en de media veel aandacht kregen, maar de preventieve maatregelen om dergelijke incidenten te voorkomen, vaak achterbleven.

De toekomst van amokpreventie hangt af van een combinatie van betere psychische gezondheidszorg, betere sociale steun en betere samenwerking tussen politie, gezondheidszorg en gemeenten. Volgens de amok expert review is er een noodzaak om meer aandacht te besteden aan vroegtijdige signalen van psychische problemen en om betere methoden te ontwikkelen om deze signalen te herkennen en te behandelen. Daarnaast moet er meer aandacht worden besteed aan sociale inclusie en het voorkomen van isolatie, omdat dit vaak een belangrijke factor is in het ontstaan van amokacties.

Amok is een fenomeen dat ons allemaal betreedt. Het is een kwestie van bewustwording, preventie en samenwerking tussen alle partijen. Het is belangrijk om te blijven onderzoeken en te leren van elke amokactie, om de kans op dergelijke incidenten te verkleinen. Door betere voorzieningen en een sterker netwerk van hulpverleners kunnen we hopelijk in de toekomst minder mensen verliezen aan dit gevaarlijke fenomeen.

• Sinds 2010 zijn er 114 amokacties geregistreerd in Nederland, waarbij 138 mensen zijn omgekomen.
• De meeste amokacties vinden plaats tussen 15 en 20 uur en in openbare ruimten zoals parken en winkelstraten.
• Bijna 70 procent van de amokters had een psychische aandoening zoals depressie of schizofrenie.
• De amok van Theo van Gogh in 2013 en de amok in de winkel van Jan Schotte in 2018 zijn belangrijke voorbeelden van dit fenomeen.
• Sinds 2016 is er een wet in Nederland die meer aandacht vraagt voor psychische gezondheid en preventie.